Jaka zmienność?
Może niektórym wyda się to dziwne, ale gwiazdy zmieniają swoją jasność. U większość z nich jest to efekt niedostrzegalne dla ludzkiego oka, ale dokładniejsze przyrządy pozwalają mierzyć zmienność bardzo wielu gwiazd.
Przyczyn zmian jasności jest kilka i stąd mamy różne grupy gwiazd zmiennych. Jedną z nich nazywamy gwiazdami zaćmieniowymi. Są to układy składające się z dwóch gwiazd, które są na tyle odległe, że obserwujemy je jako jeden punkt na niebie. Zmieniają one swoją jasność, ponieważ składniki układu co jakiś czas zasłaniają się wzajemnie. Nie widzimy zmiany położenia składników, a tylko spadek obserwowanej jasności całego układu. Animacja poniżej przedstawia jak zmienia się położenie dwóch składników Algola. Zielony punkt na dolnej krzywej pokazuje aktualną jasność układu. Spadek jasności ma miejsce, gdy gwiazdy się zakrywają.
Animacja zmian jasności Algola (źródło: Wikipedia).
Są też gwiazdy pulsujące, które powiększają się i kurczą. Promień takich gwiazd może zmieniać się aż o 10%. Zmianom promienia towarzyszą zawsze zmiany temperatury, a to te dwa parametry decydują o jasności gwiazd.
Jak się za to zabrać?
Po pierwsze trzeba umieć skierować sprzęt obserwacyjny (oczy, lornetkę, teleskop lub aparat fotograficzny) w odpowiedni rejon nieba. Po drugie trzeba przyswoić garść wiedzy teoretycznej dotyczącej sposobu prowadzenia obserwacji, Po trzecie trzeba wyjść nocą na dwór i zastosować wcześniej zdobytą wiedzę.
Dobrymi miejscami do rozpoczęcia przygody z gwiazdami zmiennymi są strony internetowe, np. ta lub ta. Tutaj znajdziesz dość obszerne wprowadzenie do obserwacji gwiazd zmiennych po polsku. Również w wielu książkach możesz znaleźć cenne wskazówki. Może przyda Ci się lista gwiazd łatwych do obserwacji, zawierająca również gwiazdy słabsze, do obserwacji których niezbędny będzie teleskop. Jeśli masz wątpliwości, to pytaj na forum konkursowym. Na pewno ktoś Ci pomoże.
Jeszcze większe zmiany jasności niż plamy powoduje mikrosoczewkowanie grawitacyjne. Polecanie początkującym obserwacji tego zjawiska uważam za bardzo mało dydaktyczne. Nie słyszałem by ktokolwiek z doświadczonych obserwatorów gwiazd zmiennych zaczynał od obserwacji gwiazd zaplamionych.
Ewald nie doczytał kategorii, i żeś w Jury … miło, że komentujesz
Pozdrawiam
Kamil
Oj, na podstawie “Jak się za to zabrać” to bym chyba nic nie zaobserwował. Szkoda że zostało to napisane tak ogólnikowo. Same odnośniki do innych stron. Szkoda. A co do zmienności gwiazd to warto wspomnieć o zmiennych kataklizmicznych – nowych, supernowych. Również plamy na powierzchni gwiazd potrafią dawać duże zmiany jasności. Mamy szczęście, że nasze Słońce jest bardzo mało “uplamioną” gwiazdą. Miło by było gdyby artykuł został rozbudowany.